Өнөөдөр буюу тавдугаар сарын 13 нь Григорийн тооллын жилийн 133 дахь өдөр, билгийн тооллын хаврын адаг хар луу сарын шинийн 26-ны өдөр тохиож байна. Наран 05:17 цагт мандаж, 20:21 цагт жаргана. Энэ өдөр дэлхийн түүхэнд улс төр, дайн тулаан, шинжлэх ухаан, технологи, соёл урлаг, олон улсын харилцаанд нөлөөлсөн олон чухал үйл явдал өрнөжээ.

Эрт үе ба дундад зуун

1515 он: Францын хатан хаан Мери Тюдор, Саффолкийн гүн Чарльз Брендон нар Грийнуичид гэрлэжээ. Энэ гэрлэлт нь Английн хааны ордны улс төр, угсаа залгамжлалын асуудалтай нягт холбоотой үйл явдал болсон юм.

1568 он: Ленсайдын тулаанд Шотландын протестант босогчид Жеймс Стьюартын удирдлага дор Шотландын хатан хаан Меригийн талын хүчийг бут цохив. Энэ тулаан Шотландын дотоод эрх мэдлийн тэмцэлд томоохон эргэлт авчирсан байна.

1779 он: Хаант Орос, Францын тал Тешений хэлэлцээрт гарын үсэг зурснаар Баварийн дайны нэг үе шат өндөрлөж, Дээд Австри Австрийн мэдэлд эргэн очжээ.

1787 он: Ахмад Артур Филипп Английн Портсмутаас 11 усан онгоцтой Австралийг зорин хөдөлжээ. Энэ аян Английн шинэ колонийн бодлого, Австралийн орчин үеийн түүхийн эхлэлтэй холбогддог.

Шинэ үе ба улс төрийн өөрчлөлт

1830 он: Эквадор Гран Колумбын бүрэлдэхүүнээс салж, тусгаар тогтносон улс болов. Латин Америкийн тусгаар тогтнолын хөдөлгөөний дараах шинэ төр улсуудын нэг нь ийнхүү бүрэлдэн тогтжээ.

1846 он: АНУ Мексик улсад дайн зарласнаар Мексик-Америкийн дайн албан ёсоор эхлэв. Энэ дайн Хойд Америкийн газрын зураг, хил хязгаарт томоохон өөрчлөлт авчирсан юм.

1864 он: АНУ-ын Иргэний дайны үеэр Холбооны армийн генерал Шерман Атланта хотыг эзлэх томоохон цэргийн ажиллагаагаа эхлүүлэв. Энэ нь өмнөдийн стратегийн чухал төв рүү чиглэсэн дайралт байлаа.

1865 он: АНУ-ын Иргэний дайны төгсгөлийн шатанд Техасын өмнөд хэсэгт Эх газрын арми чухал ялалт байгуулжээ. Энэ нь дайн бараг өндөрлөсөн үед болсон сүүлчийн томоохон мөргөлдөөнүүдийн нэг байв.

Шинжлэх ухаан, нийгэм, соёл

1861 он: Карачи, Котри хотуудыг холбосон анхны төмөр зам ашиглалтад орсноор тус бүс нутгийн тээвэр, худалдааны хөгжилд шинэ үе эхэлжээ.

1880 он: Томас Эдисон Нью-Жерсигийн Менло Паркт цахилгаан галт тэргийг анх удаа туршсан нь тээврийн технологийн хөгжилд чухал алхам болсон юм.

1909 он: Италийн Милан хотод олон өдрийн дугуйн нэрт уралдаан “Жиро д’Италиа” анх зохион байгуулагдаж эхэлжээ. Хожим энэ нь дэлхийн хамгийн нэр хүндтэй дугуйн уралдаануудын нэг болсон юм.

1912 он: Их Британид эзэн хааны нисэх хүчин байгуулагдаж, цэргийн нисэх хүчний шинэ эрин эхэлжээ.

1918 он: Монгол Улсын Дээд, Доод хурлын газраас хууль цаазыг зохион байгуулахтай холбоотой заавар боловсруулж, захиргааны тогтолцоог цэгцлэхэд чиглэсэн шийдвэрүүдийг хэлэлцжээ. Энэ нь Богд хаант Монгол Улсын төр, хууль цаазын зохион байгуулалтыг бэхжүүлэх алхам байв.

Дэлхийн дайн ба олон улсын үйл явдал

1948 он: Израйль улс тусгаар тогтнолоо зарлахаас нэг өдрийн өмнө Кфар Этцонд халдлага болж, Араб-Израйлийн мөргөлдөөн улам хурцдав. Энэ нь хожмын дайн, дүрвэгсдийн асуудлын эхлэл болсон томоохон мөргөлдөөний нэг байлаа.

1950 он: Авто спортын оргил тэмцээн болох “Формула-1”-ийн анхны гараа Силверстоуны тойрогт болжээ. Ийнхүү орчин үеийн дэлхийн аваргын систем албан ёсоор эхэлсэн юм.

1952 он: Энэтхэгийн парламентын дээд танхим болох Ражя Сабха анхдугаар хуралдаанаа хийв. Энэ нь тус улсын парламентын ардчилсан тогтолцооны чухал тулгуурын нэг болсон.

1954 он: Сингапур дахь хятад дунд сургуулийн сурагчид үндэсний бодлогыг эсэргүүцэн бослого дэгдээжээ. Энэ үйл явдал тус бүсийн колонийн дараах улс төрийн өөрчлөлтийн бэлгэ тэмдэг болсон байна.

1958 он: АНУ-ын Дэд Ерөнхийлөгч Ричард Никсон Венесуэльд айлчлах үеэр түүний цуваа руу америкийн эсрэг үзэлтнүүд халдахыг завдав. Энэ нь Хүйтэн дайны үеийн Латин Америк дахь АНУ-ын нөлөө ямар эмзэг байсныг харуулсан явдал болсон.

1958 он: Австралийн иргэн Бен Карлин тээврийн завиар дэлхийг тойрох аялалдаа гарчээ. Тэрээр арав гаруй жилийн турш 62 мянган км зам туулж, өвөрмөц аяллаараа түүхэнд үлдсэн юм.

1967 он: Энэтхэгийн Ерөнхийлөгчөөр доктор Закир Хусейн сонгогджээ. Тэрээр Энэтхэгийн түүхэн дэх хамгийн анхны исламын шашинт Ерөнхийлөгч болсон байна.

1971 он: Демра орчимд энгийн иргэд олноороо амиа алдсан нь Өмнөд Азийн мөргөлдөөний хар бараан хуудсуудын нэгэнд тооцогддог.

1972 он: Белфаст хотод Ирландын бүгд найрамдах үзэлтнүүд, Британийн армийн хооронд хоёр өдөр үргэлжилсэн мөргөлдөөн болж, олон хүн амиа алдан, шархаджээ.

Орчин цаг

1980 он: АНУ-ын Мичиган мужийн Каламазүү тойрогт хүчтэй хар салхи дэгдэж, Ерөнхийлөгч Жимми Картер онц байдал зарлав. Байгалийн гамшгийн хор уршиг ямар ноцтой байсныг энэ шийдвэр харуулсан юм.

1981 он: Ром хот дахь Гэгээн Петрийн талбайд Мехмет Али Агжа пап II Иоанн Павелийн амь насанд халдахыг завдав. Шархадсан папын амийг эмч нар аварсан бөгөөд энэ хэрэг дэлхий нийтийг цочроосон.

1989 он: Бээжингийн Тяньаньмэний талбайд олон мянган оюутан ардчиллын төлөө өлсгөлөн зарлав. Энэ нь Хятадын орчин үеийн улс төрийн түүхэн дэх хамгийн бэлгэдэлт эсэргүүцлийн хөдөлгөөнүүдийн нэг болсон юм.

1995 он: Британийн уулчин Алисон Харгрийвз Эверестийн оргилд хүчилтөрөгчийн аппаратгүй авирч, уулын спортын түүхэнд онцгой амжилт гаргав.

1996 он: Бангладешид хүчтэй хар шуурганы улмаас 600 хүн амиа алдаж, байгалийн гамшгийн ноцтой хор уршиг дахин анхаарал татав.

1998 он: Индонезийн Жакарта хотод хятад гаралтай иргэд эсэргүүцлийн жагсаал зохион байгуулжээ. Энэ нь тухайн үеийн хүчирхийлэл, ялгаварлалын эсрэг олон нийтийн бухимдлын илэрхийлэл байв.

Сүүлийн үеийн үйл явдал

2005 он: Узбекистаны Андижанд шоронгийн бослого гарч, улмаар армийн цэргийн ажиллагааны үеэр олон хүн амиа алдсан эмгэнэлт хэрэг болов.

2011 он: Пакистаны Чарсадда дүүрэгт хоёр удаагийн дэлбэрэлт болж, 98 хүн амиа алдан, 140 хүн шархаджээ.

2012 он: Мексикийн холбооны 40 дүгээр хурдны замаас 49 хүний цогцос олдсон нь тус улсын хар тамхи, зохион байгуулалттай гэмт хэргийн нөхцөл байдал ямар аюултай болсныг харуулсан хэрэг байв.

2014 он: Туркийн баруун өмнөд хэсгийн нүүрсний уурхайд осол гарч, 301 уурхайчин амиа алдсан нь тус улсын аж үйлдвэрийн түүхэн дэх хамгийн хүнд ослуудын нэг болсон юм.

2018 он: Индонезийн Сурабая хотын сүмд амиа золиослогч халдлага болж, олон хүн амиа алдан, шархаджээ. Энэ нь бүс нутгийн аюулгүй байдлын ноцтой сорилтын нэг болсон байна.